Deze pagina gaat over het vergroten van publiek draagvlak voor de Alcoholwet. Met draagvlak wordt steun voor de Alcoholwet bedoeld. Naast publiek draagvlak zijn bestuurlijk draagvlak nodig (3.1), draagvlak bij alcoholverstrekkers (3.2) en extern draagvlak (3.3).
Waarom werken aan publiek draagvlak?
De naleving van de leeftijdsgrens is laag in Nederland, zoals het meest recente landelijke nalevingsonderzoek1 uit 2024 laat zien. Om de risico’s2 en schade3 van alcohol beheersbaar te houden, is beperken van de beschikbaarheid door wet- en regelgeving een van de krachtigste maatregelen4. Uiteraard is het ook belangrijk dat die wet- en regelgeving goed wordt uitgevoerd (nageleefd): verstrekkers van alcohol in de horeca, sportkantines, cafetaria’s, supermarkten en slijterijen en op evenementen moeten zich houden aan de wet. Ouders en andere volwassenen moeten zich houden aan het verbod op wederverstrekking. Ze mogen geen ter plaatse gekochte alcohol doorgeven aan minderjarigen. Gemeenten hebben de taak om de naleving te controleren. Wat daarbij helpt is als er niet alleen bij bestuurders en verstrekkers, maar ook onder de
inwoners draagvlak is voor de wet: publiek draagvlak.
Wat is publiek draagvlak?
Publiek draagvlak betekent dat de meeste inwoners op zijn minst begrijpen dat bepaalde maatregelen er zijn, en beter nog: dat zij de maatregelen accepteren en ondersteunen. Hoe minder weerstand er is tegen de maatregelen, hoe eerder mensen zich ernaar zullen gedragen. In dit geval gaat het niet alleen om draagvlak voor de Alcoholwet maar ook voor lokale regelgeving rond alcohol en de bevoegdheden van de gemeente bij het controleren.
Is er publiek draagvlak voor de Alcoholwet?
Volgens de WHO is er wereldwijd groot draagvlak voor een leeftijdsgrens van 18 jaar voor het kopen van alcohol. Hoe dat in Nederland precies ligt is niet bekend. Wel weten we dat van de ouders in Nederland ongeveer een derde (31%) afspraken maakt met hun kind: geen alcohol onder de 18. Nog eens 15% is van plan daar in de toekomst een afspraak over te gaan maken5. De meeste ouders die geen NIX18 afspraak maken met hun kind, zeggen liever een goed gesprek met hun kind te hebben over alcohol (60%). Andere zijn bang dat kun kind dan stiekem gaat drinken (40%). Naar draagvlak voor maatregelen om dronkenschap tegen te gaan, is
landelijk geen onderzoek gedaan.
Er is al met al ruimte voor verbetering van het publiek draagvlak voor de alcoholwetgeving. Dat begint al bij kennis vergroten. Onderzoek6 laat bijvoorbeeld zien dat burgers slechts beperkt kennis hebben over (lokale) regelgeving en gemeentelijke bevoegdheden. Maar ook kennis over de risico’s van alcohol is, hoewel groeiend, nog steeds beperkt onder de bevolking7.
Welke doelgroepen zijn belangrijk bij vergroten van publiek draagvlak?
Bij publiek draagvlak kun je je richten op inwoners in het algemeen. Daarmee kun je breed gedragen steun bereiken voor de wetgeving, je toezicht- en handhavingsbeleid, de norm die je daarover wilt uitdragen. Daarnaast kun je je op specifieke groepen binnen die inwoners richten. Bijvoorbeeld omdat je verwacht dat zij extra met de wet- en regelgeving in aanraking kunnen komen, of omdat je verwacht dat zij voor extra steun kunnen zorgen. Zo kunnen ouders via de opvoeding ook hun kinderen bereiken. Elke doelgroep vraagt een andere boodschap en dat betekent ook dat je verschillende informatiekanalen moet inzetten. Andere mogelijke doelgroepen voor het vergroten van publiek draagvlak zijn bijvoorbeeld: uitgaanspubliek, sporters, studenten en jongeren.
Welke activiteiten dragen bij aan publiek draagvlak?
- Vergroten van kennis over de ernst van de risico’s: bewustwording bij het algemene publiek of bij specifieke doelgroepen. Vaak is hier al aandacht voor in gemeenten, bijvoorbeeld:
- Vergroten van kennis over de inhoud van beleidsmaatregelen en over de normen die aan de gewenste beleid ten grondslag liggen. Investeer bijvoorbeeld in kennis over en begrip voor de Alcoholwet:
- Uitleg over waarom de wet er is
- Inhoud van de wet
- Wat wordt er van je verwacht
- Hoe wordt de wet gecontroleerd
- Wat gebeurt er als de wet overtreden wordt en voor wie heeft dat gevolgen
- Wat levert het op als de wet gerespecteerd wordt
|
Informatiemateriaal over Alcoholwet en over de risico’s van alcohol
Er bestaat nog niet veel publieksinformatie over wet- en regelgeving met als doel het draagvlak voor de wetgeving rond alcohol te vergroten. De volgende materialen zeggen wel iets over de wet. Wellicht kunnen zij een plaats krijgen in een lokale campagne:
Voor informatie over de risico’s van alcohol kun je verwijzen naar Alcoholinfo.nl - AlcoholInfo.
|
- Informeren van het publiek over de resultaten van beleid. Communiceer bijvoorbeeld in de media over de resultaten van nalevingsonderzoek:
- Veel gemeenten onderzoeken regelmatig met testkopers in welke mate verstrekkers de Alcoholwet naleven. Persaandacht voor de resultaten van het onderzoek geeft publiekelijk het signaal af dat de inderdaad gemeente inderdaad controles uitvoert. Met persaandacht vergroot je ook de subjectieve pakkans: inwoners zullen dan bijvoorbeeld eerder denken dat zij of hun sportclub ook een boete kunnen krijgen).
|
Onderzoek
Wanneer je als gemeente veel vragen hebt over aard en omvang van het draagvlak voor de Alcoholwet, kan kleinschalig verkennend onderzoek al meer richting geven aan je activiteiten:
- Onderzoek naar motieven en weerstanden: waarom houden mensen zich wel of niet aan de wet. Dat geeft inzicht in waar je je in je communicatie en campagne uitingen op kunt richten. Onderzoek hoe het zit met het draagvlak voor de wet: welke groepen steunen de maatregelen (niet) en/of gedragen zich er (niet) naar. Ook dit geeft richting aan je communicatieplan.
|
Campagne
Sommige onderwerpen lenen zich voor een lokale campagne:
- Ontwikkel een normcampagne, bijvoorbeeld over het gewenste gedrag in een uitgaansgebied of een kenniscampagne, bijvoorbeeld over de Alcoholwet.
- Bij het opzetten van een lokale campagne werk je samen met verschillende deskundigen. Denk aan preventie-experts van GGD of instellingen voor verslavingszorg, de afdeling communicatie van de gemeente en een extern ontwerpbureau. Denk ook aan de verspreiding: wie heb je daarvoor nodig. Betrek hen tijdig bij je plannen.
- Een campagne kan ongewenste effecten hebben. Denk daarom goed na over je doel en de boodschap die je wilt overbrengen. Test de boodschap en materialen van te voren bij je doelgroep en evalueer na afloop.
- Laat je inspireren door of sluit aan bij landelijke campagnes of aanpakken
Media advocacy
‘Media advocacy’ is een begrip dat staat voor het strategisch gebruiken van communicatie voor een bepaald doel. Bijvoorbeeld om het publieke debat te stimuleren, steun te verkrijgen voor veranderingen in normen en beleid, en om beleidsmakers en de bevolking te betrekken bij het creëren van veilige en gezonde gemeenschappen.
Zet je communicatie strategisch in: maak een communicatieplan dat ondersteunend is aan je doelen en gebruik verschillende online en offline communicatiekanalen kanalen.
Ontleend aan: AlcoholPolicyMD.com |
Referenties
- Landelijk onderzoek naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2024 | Rapport | Rijksoverheid.nl
- Alcohol en lichamelijke gezondheid - Expertisecentrum Alcohol
- Ruim 1 op de 8 volwassenen ervaart negatieve gevolgen door alcoholgebruik van anderen - Trimbos-instituut
- Alcoholpreventie: maatregelen en interventies - Expertisecentrum Alcohol
- Monshouwer, K., Rombouts, M. Peilstationsonderzoek Ouders 2023. Geraadpleegd op: 21 augustus 2025. Trimbos-instituut, Utrecht.
- Onderzoek gemeentelijk preventie en handhavingsbeleid alcohol. Eindrapport. Den Haag 2023. Kwinkgroep.
- Minder dan helft van de volwassenen kent relatie tussen alcohol en kanker